در جغرافیای سیاسی امروز، مفهوم قدرت فراتر از کنترل منابع فیزیکی و نظامی تعریف میشود. در دنیای مدرن، کشورها بهطور فزایندهای تلاش میکنند تا از طریق ابزارهای فرهنگی و ورزشی، نفوذ بینالمللی خود را گسترش داده و تصویر ذهنی مثبتی از برند ملی خود به نمایش بگذارند.
سیاستگذاران ملی گاهی بودجههای قابلتوجهی را صرف کمپینهای تبلیغاتی بینالمللی میکنند، در حالی که از یکی از مهمترین سفیران و سازندگان واقعی برند ملی، یعنی شهروندان و ساکنان داخلی کشور، غافل میشوند.
صحت، یکی از قدیمیترین، بزرگترین و معتبرترین تولیدکنندگان محصولات شوینده، بهداشتی و آرایشی در ایران است که نامش با گیاهان دارویی، کیفیت و اعتماد گره خورده است.
در یک دهه اخیر، ورزش حرفهای از یک صنعت سرگرمی صرف به ابزاری راهبردی در دیپلماسی و سیاست جهانی تبدیل شده است. این تحول همراستا با مفهوم «قدرت نرم» (Soft Power) است که جوزف نای (2004) مطرح کرد – توانایی یک کشور برای تأثیرگذاری بر دیگران از طریق جذابیت فرهنگی و ارزشها، نه اجبار. در این چارچوب، ورزش به یکی از مؤثرترین رسانهها برای نمایش قدرت نرم در سطح بینالمللی تبدیل شده است.
رویدادهای بزرگ ورزشی دیگر صرفاً مسابقاتی برای کسب مدال یا جام نیستند، بلکه به فرصتهایی برای روایت یک کشور، معرفی فرهنگ، نمایش ظرفیتهای مدیریتی و شکلدهی به ادراک جهانی تبدیل شدهاند.
در سالهای اخیر، مفهوم «برندسازی ملی» به یکی از مهمترین ابزارهای ارتقای قدرت نرم و رقابتپذیری کشورها تبدیل شده است. کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز سرمایهگذاری گستردهای برای ساخت و تقویت تصویر بینالمللی خود انجام دادهاند.
نشست علمی «تحلیل راهبردی ظرفیتهای نشر در توسعه برندسازی ملی ایران» یکشنبه 21 اردیبهشت 1404 با حضور محمد بیطرفان (رئیس انجمن علمی فناوری چاپ ایران)، ابوالفضل ولوی (پژوهشگر حوزه مدیریت رسانه و برندسازی ملی) و راضیه مهدیه نجفآبادی (پژوهشگر حوزه برندسازی ملی) در سرای گفتوگوی مصلای تهران برگزار شد.
عالیس، یکی از بزرگترین و محبوبترین تولیدکنندگان انواع نوشیدنی در ایران است که نامش با طعم، تنوع و خاطرات شیرین خانوادگی گره خورده است.
برند میهن (Mihan) یکی از محبوبترین و شناختهشدهترین برندهای صنایع لبنی و بستنی ایران است که نامش با طعم شیرین خاطرات و کیفیت ماندگار گره خورده است.
تیم ملی فوتبال ایران را شاید بتوان محبوبترین و پُرطرفدارترین برند ورزشی ایران نامید. تیمی که شش بار به جام جهانی صعود کرده، سه بار قهرمان آسیا شده، و میلیونها ایرانی را در شبهای به یادماندنی به خیابانها کشانده است. در این پرونده، از این نماد غرور ملی و ظرفیت برند شدنش میگوییم.
تا دو دهه پیش، برند ملی در تلویزیونهای بینالمللی، روزنامههای بزرگ و مجلات معتبر ساخته میشد. یک کشور برای بهبود تصویر خود نیاز به پوشش خبری مثبت در CNN یا بیبیسی داشت. آن روزها تمام شد.
اگر شورای راهبردی روابط خارجی قرار است اتاق فکر سیاست خارجی ایران باشد، چرا هنوز روایت جهانی ایران بیشتر توسط رسانهها و اندیشکدههای خارجی ساخته میشود تا نهادهای فکری خود ایران؟
پایانههای مرزی پیشرفته ایران را شاید بتوان دروازههای تجاری و ترانزیتی کشور به جهان نامید. پایانههایی که ایران را به ترکیه و اروپا (بازرگان)، به افغانستان و پاکستان و هند (دوغارون)، و به عراق (تمرچی و مهران و شلمچه) متصل میکنند. در این پرونده، از این شاهراههای زمینی و ظرفیت برند شدنشان میگوییم.
فرودگاه بینالمللی شهید دستغیب شیراز را شاید بتوان مهمترین دروازه ورود گردشگران خارجی به قلب تمدن و فرهنگ ایران نامید. فرودگاهی که سالانه میلیونها مسافر را به سرزمین حافظ و سعدی و تخت جمشید منتقل میکند. در این پرونده، از این قطب هوانوردی جنوب و ظرفیت برند شدنش میگوییم.
فرودگاه بینالمللی امام خمینی را شاید بتوان مهمترین پروژه زیرساختی هوانوردی ایران پس از انقلاب نامید. فرودگاهی که جایگزین فرودگاه مهرآباد (درون شهری) شد و اکنون دروازه اصلی ورود گردشگران خارجی و تبادلات تجاری هوایی ایران با جهان است. در این پرونده، از این شاهراه هوایی و ظرفیت برند شدنش میگوییم.
این داستان میگوید چطور یک کشور فقیر با صادرات نیروی کار ماهر و ساده، برند ملی خود را ساخته و میلیاردها دلار ارز به کشور بازگردانده است.
این داستان میگوید چطور روسیه با سازماندهی منظم، مشارکت بخش خصوصی و رسانه، و استفاده از قدرت نرم فرهنگی، برند صادراتی خود را در جهان تثبیت میکند.
قطر تا سه دهه پیش در جهان گم شده بود. کشوری کوچک در حاشیه خلیج فارس با جمعیت کمتر از 300 هزار نفر. نامش در رسانههای جهان نمیآمد. اما قطر تصمیم گرفت برند ملی خود را نه با موشک و پول نفت، که با **رسانه و دیپلماسی عمومی** بسازد. امروز شبکه الجزیره در صدها میلیون خانه جهان دیده میشود. قطر میزبان جام جهانی 2022 بود و نام خود را در تاریخ ثبت کرد.
قناتهای ایران را شاید بتوان کهنترین و هوشمندانهترین سیستم استحصال آب در جهان نامید. هزاران سال پیش، ایرانیان باستان با حفر تونلهای زیرزمینی، آب را از دل کوهستان به زمینهای خشک کویر رساندند. امروز و پس از انقلاب اسلامی، احیای این سازههای عظیم و تلفیق آن با فناوریهای نوین (سنسورها، اینترنت اشیا، سیستمهای پایش از راه دور) به یکی از برندهای موفق مدیریت پایدار منابع آب تبدیل شده است. در این پرونده، از این میراث کهن و ظرفیت برند شدنش در عصر مدرن میگوییم.
قطر یکی از متفاوتترین نمونههای برندسازی ملی در خاورمیانه است. کشوری کوچک با جمعیتی محدود که تلاش کرده از ثروت انرژی، رسانه، دیپلماسی و ورزش برای ساخت تصویر جهانی خود استفاده کند.