برند ملی - ایران در تولید گیاهان دارویی جزو ۲۰ کشور اول جهان است، اما در صادرات محصولات فرآوری شده جایگاه قابل توجهی ندارد . سال‌هاست که گیاهانی مانند آویشن، گل گاوزبان، خاکشیر و باریجه از ایران به صورت خام و بدون بسته‌بندی صادر می‌شوند و در کشورهای آلمان و چین فرآوری می‌گردند و چندین برابر قیمت به بازار بازمی‌گردند . اما این روند در حال تغییر است. برندهایی مانند گل دارو، پورسینا و برنطب، از دل طب سنتی ایران بیرون آمده‌اند و نسخه‌های کهنی را که در کتبی مثل «قانون در طب» ابن سینا ثبت شده، به شکل داروهای استاندارد و بسته‌بندی شده درآورده‌اند.

مراحل تولید یک داروی گیاهی استاندارد بسیار سخت و دقیق است و با سبزی خشک کنی خانگی تفاوت اساسی دارد. اول باید گیاه از نظر علمی شناسایی شود (جنس و گونه آن در هرباریوم به تایید وزارت بهداشت برسد) . بعد باید فرمولاسیون دارو بر اساس کتب معتبر طب سنتی تعیین شود . سپس گیاهان در شرایط کنترل شده خشک می‌شوند تا ماده موثره آنها حفظ شود. فرآیند استخراج انجام می‌شود و عصاره به دست آمده به اشکال مختلف دارویی (قرص، کپسول، شربت، قطره، پماد) تبدیل می‌گردد. در نهایت، محصول نهایی باید آزمایش‌های کنترل کیفیت، میکروبی و پایداری را پشت سر بگذارد تا مجوز تولید (IRC) از سازمان غذا و دارو بگیرد .

در ایران، حدود ۲۲۳ داروی گیاهی ثبت شده و بیش از ۱۳۰ قلم آن در حال تولید و عرضه است . برند «گل دارو» که در سال ۱۳۶۲ در اصفهان تأسیس شده، یکی از پیشگامان این عرصه است. این شرکت با تجهیزات مدرن و خطوط تولیدی شامل انواع قرص، کپسول، شربت و ژل، محصولات خود را نه تنها در بازار ایران، که به کشورهای اروپایی و آسیایی نیز صادر می‌کند . برند «پورسینا» نیز با ریشه‌ای که نامش برگرفته از ابوعلی سینا است، ۲۸ قلم داروی گیاهی در کنار داروهای شیمیایی خود تولید می‌کند و در تلاش برای اخذ استانداردهای جهانی مانند GMP است . این شرکت‌ها نشان می‌دهند که می‌توان از دل سنت، محصولاتی بیرون آورد که هم مورد تأیید پزشکی مدرن باشد و هم سفیر فرهنگ ایرانی در جهان.

ارقام و مستندات
ایران با بیش از ۷۵۰۰ گونه گیاهی، رتبه هفتم تنوع گیاهی جهان را دارد . حدود ۱۸۰۰ گونه از این گیاهان، دارویی محسوب می‌شوند و بسیاری از آنها بومی و منحصربه‌فرد ایران هستند.

با وجود این، ایران جزو ۲۰ کشور اول جهان در تولید گیاهان دارویی است اما سهم ناچیزی از بازار ۵.۵ میلیارد دلاری صادرات گیاهان دارویی جهان دارد .

در حال حاضر ۲۲۳ داروی گیاهی در ایران ثبت شده و بیش از ۱۳۰ قلم آن در بازار موجود است .

برندهایی مانند گل دارو (گلدانو Goldaru) و پورسینا (Pursina) محصولات خود را به کشورهای اروپایی و آسیایی صادر می‌کنند .

وزارت بهداشت ایران با ابلاغ «آیین نامه تهیه و عرضه فرآورده های طب سنتی ایران» و «شیوه نامه بررسی صدور مجوز مواد اولیه داروهای سنتی»، فرآیند استانداردسازی این داروها را قانونی و الزامی کرده است .

چالش‌ها و موانع
نخستین مشکل، وابستگی به واردات مواد اولیه و تجهیزات است. بسیاری از مواد مؤثره داروهای گیاهی و تجهیزات پیشرفته استخراج از خارج تأمین می‌شود و تحریم‌ها این زنجیره را مختل کرده است.

دوم، نبود استانداردهای بین‌المللی یکسان. دریافت گواهی GMP (Good Manufacturing Practice) و استانداردهای اروپایی برای صادرات، فرآیندی پیچیده و هزینه‌بر است . در حالی که گیاه خام ایران بدون این استانداردها صادر می‌شود، داروی فرآوری شده برای ورود به بازار اروپا نیاز به تأییدیه‌های متعدد دارد.

سوم، رقابت با طب شیمیایی. پزشکان در ایران بیشتر به تجویز داروهای شیمیایی عادت دارند و سهم داروهای گیاهی از نسخه‌ها هنوز اندک است.

چهارم، دانش و اعتماد عمومی. برخی مردم هنوز فکر می‌کنند «طبیعی» یعنی «بی‌خطر»، در حالی که داروی گیاهی استاندارد هم باید با تجویز و دوز مشخص مصرف شود. برخی دیگر هم به طب سنتی بی‌اعتماد هستند و آن را «عقب‌مانده» می‌دانند.

پنجم، قاچاق و فروش غیرمجاز. عطاری‌های غیرمجاز با فروش گیاهان ناشناس و بدون مجوز، هم سلامت مردم را به خطر می‌اندازند و هم به اعتبار برندهای قانونی داروی گیاهی ضربه می‌زنند.

فرصت‌ها و راهکارها
بازار جهانی طب مکمل و گیاهان دارویی سالانه بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود. ایران با پشتوانه علمی (کتب ابن سینا و رازی) و پشتوانه طبیعی (اقلیم چهارفصل و ۱۸۰۰ گونه گیاه دارویی) می‌تواند سهم خود را از این بازار به میزان قابل توجهی افزایش دهد.

ایجاد «برند ملی داروهای گیاهی ایران» با لوگوی اختصاصی و گواهی اصالت، بر اساس مفردات طب سنتی و مطابق با استانداردهای روز دنیا.

همکاری با دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی برای انجام کارآزمایی‌های بالینی (Clinical Trials) بر روی داروهای سنتی، برای ارائه مستندات علمی محکم به جامعه پزشکی جهان .

برندسازی گردشگری سلامت با محوریت «طب ایرانی». بسیاری از خارجی‌ها برای درمان بیماری‌های مزمن به ایران سفر می‌کنند. می‌توان بسته‌های «درمان با داروهای گیاهی ایرانی» را برای آنها طراحی کرد.

ترویج استاندارد GACP (Good Agricultural and Collection Practices) برای جمع‌آوری گیاهان دارویی از طبیعت، تا تضمین شود که مواد اولیه عاری از سم و فلزات سنگین است .

ایده‌های رسانه‌ای و محتوایی
یک ویدیوی ۲ دقیقه‌ای با نام «از بذر تا دارو» که مسیر یک گیاه را از دل کوه‌های زاگرس تا آزمایشگاه و خط تولید و در نهایت قفسه داروخانه نشان می‌دهد.

یک اینفوگرافیک از تفاوت «سبزی خشک کنی خانگی» با «تولید صنعتی داروی گیاهی» (استاندارد، دوز مشخص، کنترل کیفیت، عاری از آلودگی).

یک پادکست ۱۵ دقیقه‌ای با یک فارماکولوژیست که توضیح می‌دهد چطور عصاره یک گیاه ساده برای درمان یک بیماری مزمن استاندارد می‌شود.

یک موشن گرافیک کوتاه با عنوان «داروی گیاهی استاندارد چه فرقی با عطاری دارد؟» (انیمیشن ۶۰ ثانیه‌ای).

فراخوان اقدام
ما به عنوان یک مجموعه تخصصی در حوزه برندسازی ملی و بازاریابی محصولات سلامت محور، آماده ارائه مشاوره، طراحی بسته‌بندی، استراتژی صادرات و برندینگ به شرکت‌های تولیدکننده داروهای گیاهی و فعالان طب سنتی هستیم. اگر می‌خواهید نسخه ۱۰۰۰ ساله ابن سینا را در قاب داروی استاندارد به جهان صادر کنید، با ما تماس بگیرید.