برند ملی - کاشان در دل کویر مرکزی ایران، جایی که تابستان‌هایش سوزان است و زمین‌هایش تشنه. اما در دل همین کویر، ۱۵۰ سال پیش، بازرگانان ثروتمندی خانه‌هایی ساختند که هیچ کاخ اروپایی از نظر معماری و هنر دست کمی از آنها نداشت.

خانه بروجردی‌ها را حاج سید جعفر بروجردی، از تجار بزرگ قالی کاشان، ساخت. او داماد حاج محمدتقی طباطبایی (صاحب خانه طباطبایی) بود. می‌گویند حاج سید جعفر خواستگاری کرد، اما پدر عروس شرط گذاشت: یک خانه به زیبایی خانه خودش بساز. هجده سال طول کشید. بهترین معمارها، بهترین کاشی‌کارها، بهترین نقاشان. نتیجه شد خانه بروجردی‌ها. بادگیر ۳۰ متری، نقاشی‌های دیواری با موضوعات شاهنامه و بزم‌های صفوی، گچبری‌های ظریف، ارسی‌های رنگارنگ، و حیاط مرکزی با حوض و باغچه.

خانه طباطبایی‌ها اما بزرگتر است. هشت حیاط دارد، یکی برای زمستان (آفتابگیر)، یکی برای تابستان (سایه‌گیر)، بقیه برای خدمه، اصطبل، آشپزخانه، انبار. حیاط اصلی مستطیل شکل است با حوض بزرگ در وسط و باغچه‌هایی پر از گل و درخت. چهار ایوان در چهار طرف حیاط. هر ایوان به اتاق‌هایی راه دارد که برای فصول مختلف طراحی شده‌اند. اتاق‌های زمستانی کوچک و گرم، اتاق‌های تابستانی بلند و خنک با بادگیر.

خانه عباسیان اما در یک تراز دیگر است. سه طبقه، با ایوان‌های ستون‌دار و راهروهای پیچ در پیچ. این خانه را تاجر معروف کاشانی، سید ابراهیم عباسی ساخت. چیزی که خانه عباسیان را خاص می‌کند، گچبری‌های بی‌نظیر آن است. دیوارها و سقف‌ها با گچ برجسته پوشیده شده، طرح‌های اسلیمی، ختایی، گل و مرغ. بعضی اتاق‌ها آنقدر گچبری دارند که دیوار دیده نمی‌شود.

این سه خانه در سال‌های اخیر بازسازی شده‌اند و برای بازدید عموم باز هستند. هر سال هزاران گردشگر داخلی و خارجی از آنها بازدید می‌کنند. اما هنوز زیرساخت‌های گردشگری ضعیف است و در جهان ناشناخته‌اند.

ارقام و مستندات
خانه بروجردی‌ها با ۱۷۰۰ متر مربع مساحت و بادگیر ۳۰ متری، یکی از بلندترین بادگیرهای کاشان را دارد.

خانه طباطبایی‌ها با ۴۷۰۰ متر مربع مساحت و ۸ حیاط، بزرگترین خانه تاریخی کاشان است.

خانه عباسیان با ۳ طبقه و ۵۰۰۰ متر مربع مساحت، بلندترین خانه تاریخی کاشان است.

قدمت این سه خانه به دوره قاجار (حدود ۱۵۰ سال پیش) می‌رسد.

این سه خانه در فهرست میراث ملی ایران ثبت شده‌اند.

چالش‌ها و موانع
نخستین مشکل، فرسایش و تخریب بافت است. این خانه‌ها ۱۵۰ سال عمر دارند و هر سال دیوارها ترک می‌خورند، گچبری‌ها می‌ریزند، ارسی‌ها پوسیده می‌شوند. مرمت هزینه‌بر و زمان‌بر است.

دوم، نبود زیرساخت‌های گردشگری استاندارد. پارکینگ در نزدیکی این خانه‌ها کم است. سرویس‌های بهداشتی در خود خانه‌ها محدود است و برای حجم بالای گردشگران کافی نیست. رستوران و کافی‌شاپ استاندارد در اطراف کم است.

سوم، نبود راهنماهای حرفه‌ای به زبان‌های خارجی. بسیاری از گردشگران خارجی بدون راهنما وارد این خانه‌ها می‌شوند و جزئیات معماری را متوجه نمی‌شوند.

چهارم، نبود برندسازی قدرتمند بین‌المللی. این خانه‌ها در جهان ناشناخته هستند، در حالی که خانه‌های تاریخی مشابه در ایتالیا، اسپانیا و مراکش برندسازی شده‌اند.

فرصت‌ها و راهکارها
بازار جهانی گردشگری معماری و میراث فرهنگی سالانه صدها میلیارد دلار است. این سه خانه با معماری منحصربه‌فرد و گچبری‌های بی‌نظیر، می‌توانند مقصدی جذاب برای گردشگران خارجی علاقه‌مند به معماری سنتی باشند.

سرمایه‌گذاری در مرمت و حفاظت از این خانه‌ها با همکاری سازمان میراث فرهنگی.

ایجاد اپلیکیشن راهنمای صوتی و تصویری به چندین زبان که گردشگر با گوشی خود از معماری، گچبری‌ها، نقاشی‌ها و کاربرد هر اتاق مطلع شود.

تبدیل بعضی از اتاق‌های خانه‌ها به کافه و رستوران سنتی با غذاهای کاشانی (نوشته معروف به نان برنجی، قاووت، آبگوشت کاشانی).

برگزاری کارگاه‌های آموزشی معماری سنتی (گچبری، آینه‌کاری، ارسی‌سازی) برای علاقه‌مندان خارجی.

برندسازی این سه خانه به عنوان «مرواریدهای معماری مسکونی ایران» و «کاخ‌های پنهان کویر».

ایده‌های رسانه‌ای و محتوایی
یک ویدیوی ۳ دقیقه‌ای با نام «کاخ‌های پنهان کویر» از حیاط خانه طباطبایی‌ها تا بادگیر ۳۰ متری بروجردی‌ها و گچبری‌های عباسیان.

یک اینفوگرافیک از مقایسه این سه خانه از نظر مساحت، تعداد حیاط، ارتفاع بادگیر و نوع تزئینات.

یک پادکست ۲۵ دقیقه‌ای با یک معمار مرمتگر که سال‌ها روی این خانه‌ها کار کرده است. از ترفندهای معماری کویری و مشکلات مرمت می‌گوید.

یک موشن گرافیک کوتاه: «معماری خانه‌های تاریخی کاشان، چگونه در کویر خنک بمانند؟ (انیمیشن ۹۰ ثانیه‌ای)»

فراخوان اقدام
ما به عنوان یک مجموعه تخصصی در حوزه برندسازی ملی و بازاریابی گردشگری، آماده ارائه مشاوره، طراحی بسته‌های تور، استراتژی بازاریابی و برندینگ به سرمایه‌گذاران و فعالان حوزه گردشگری تاریخی کاشان هستیم. اگر می‌خواهید این کاخ‌های پنهان کویر را به مقصدی جهانی برای علاقه‌مندان معماری سنتی تبدیل کنید، با ما تماس بگیرید.